İSTİFADE EDİLEN KAYNAKLAR

KAYNAK ESERLER

Mebsut (1989 m. Beyrut b.): Şemsül Eimme Ebu Bekr  Muhammed Serahsi

Hidaye (1956 m. Kahire b.):  Burhanüddin Merğinani

Dürer (1956 m. İstanbul b.):  Muhammed b. Firâmuz Molla Hüsrev

Fethülkadir (1977 m. Beyrut b.):  Muhammed Kemal İbn-i Hümam

İnaye (1977 m. Beyrut b.):  Muhammed Ekmelüddin Baberti

Bedâyi (Beyrut b.):  Alaüddin Ebu Bekr b. Mesud Elkâsâni

Cevhere (1311 h. İstanbul b.):  Ebu Bekr b. Ali Elhaddâdi

Mektubat:  İmâm-ı Rabbâni Müceddidi Elfisani Ahmedi Fârûki  Serhendi

Bahrurraik (1993 m. Beyrut b.):  Zeynüddin İbn-i Nüceym

Fetevayi Hindiye (1991 m. Beyrut b.): Mevlana Şeyh Nizam

İhya (1332 h. Mısır b.):  Huccetü’l İslam İmâm-ı Gazali

Reddülmuhtar (1992 m. Beyrut b.): Muhammed Emin İbn-i Abidin

Hediyyetülalaiyye (İstanbul b.):  Muhammed Alauddin b. İbn-i Abidin

Mezahib-i Erbaa:  Abdurrahman Elcezîri

Büyük İslam İlmihali:  Ömer Nasuhi Bilmen

Mukayeseli İslam ve Osmanlı Hukuku:  Prof. Dr. Ahmet  Akgündüz

Emanet Ve Ehliyet

Büyük İslam İlmihali

Istılahatı Fıkhıyye Kamusu

MEZHEBİMİZİN KAYNAKLARINI OLUŞTURAN KİTAPLAR VE KISIMLAR

Zahirurrivaye kitapları:

Mezhebimiz ulemasının meseleleri üç tabakaya ayrılmıştır.

1- Usul meseleleridir.

Bunlara Zahirurrivaye derler ki mezhep sahipleri olan Ebu Hanife, Ebu Yusuf ve Muhammed’den rivayet edilen meselelerdir. Bu zevata İmâm-ı Züfer, Hasen bin Ziyad ve diğer birkaç imamda katılır. Lakin ekseriyetle şuyu bulduğuna göre zahirurrivaye denilince üç imam anlaşılır. Zahirurrivaye kitapları İmâm-ı Muhammed’in altı kitabıdır. Bunlar: Mebsut, Ziyadat, Camiussağîr, Siyerussağîr, Camiulkebîr, Siyerulkebîr isimli kitaplardır. Bu kitaplara zahirurrivaye denilmesinin sebebi Muhammed’den mevsuk zevat vasıtasıyla rivayet edildikleri içindir. Bu kitaplar İmâm-ı Muhammed’den ya tevatür yoluyla yahut şöhret tarikiyle rivayet edilerek sübut bulmuşlardır.[1]  İmâm-ı Muhammed’in sağîr vasfiyle te’lif ettiği eserlerini Ebu Yusuf vasıtasıyla İmâm-ı Azam’dan, Kebir vasfıyla telif ettiklerini ise doğrudan doğruya İmâm-ı Azam’dan rivayet etmiştir.[2] İmâm-ı Muhammed’in 999 kitap yazdığı söylenir.[3]

2-Nevadir meseleleridir.  

Bu meselelerde mezkur imamlarımızdan rivayet edilmişlerdir. Ancak yukarda isimlerini saydığımız kitaplarda mevcut olmayıp,  ya İmam-ı Muhammed’in Keysaniyat, Haruniyat, Curcaniyat ve Rukkiyat gibi eserlerinde yahud İmâm’ı Muhammed’den başka bir zatın kitaplarını nakledilmişlerdir. Meselâ Hasen bin Ziyad’ın “Muharrem” namındaki eseri bunlardandır. Bunlara Zahirrurivaye adının verilmemesi evvelkiler gibi sahih ve sabit rivayetlerle nakledilmedikleri içindir. İmâm-ı Ebu Yusuf’tan rivayet edilen “Emali” namındaki kitaplarda nevadirden sayılır. Emali imlanın cemisi olup imla ise alimin ezberden söyleyerek yazdığı şeylerdir. Bunları talebeler yazar.

3.Vakıattır.

Bunlarda muteahhirin müctehiderinin kendilerine sorulanlara yukarıda isimleri sayılan kitaplarda bulunmadıklarından istinbat ettikleri meselelerdir. Mutaahhrin müctehidlerinden murat  İmâm-ı Ebu Yusuf ve Muhammed’in eshabı ile onların eshabının eshabıdır. Onların fetvaları hakkında yazılıp elimize geçen ilk kitap Fakih Ebu Leys’i Semerkandi’nin “Kitabünnevazil” idir. Ondan sonra ulema başka kitaplar telif etmişlerdir. Mecmuunevazil, Natıf’in Vakiât’ı ve Sadrı Şehid’in Vakıât’ı gibi. Daha sonra gelen fukaha bu meseleleri birbirinden ayırmayarak karışık yazmışlardır. Kadıhan’ın Fetva’sı ile Hulasa isimli kitap ve diğerleri böyle yazılmıştır. Fakat bazıları ayırmışlardır. Meselâ Radıyyüddin Serahsi’nin “Kiatbülmuhıt” ı böyledir. Evvela usul meselelerini sonra nevadir’i sonra fetvaları sıralamıştır. Hakim-i Şehid’in Kafi’si mesaili usul kitaplarındandır. Bu kitap mezhebimizi nakletmekte muteber bir kitaptır. Bunu ulemadan bir cemaat şerh etmişlerdir. Şemsüleimme İmâm-ı Serahsi bunlardandır. Serahsi’nin kitabı “Mebsutu Serahsi” namıyla meşhurdur. Allâme Tarsusi “Serahsi’nin Mebsut’u öyle bir kitaptır ki onun muhalifiyle amel olunmaz” dedi. Müntekâ da Hakimi Şehid’in kitabı olup mezhebimizin kitaplarındandır. Lakin onda bazı nevadir mevcuttur.  İmâm-ı Muhammed’den rivayet edilen Mebsut nushaları çoktur. En meşhuru Süleymanı Cürcani’nin Mebsut’udur.[4]