Oruç'un Şartları
Bir insana oruç'un farz olması için üç şart vardır:
Birincisi: İslâm (yani o insan müslüman olmalıdır. Çünkü tevhid akidesi olmadan hiçbir ibadet sahih olmaz.)
İkincisi: Akıl, Üçüncüsü: Bülûğa ermiş
olmak.(10) İbn-i Abidin: "Şüphesiz niyet ederek gündüzün orucu bozan
şeylerden kendini tutmaktan ibaret olan oruç; İslâm diyarında olsun, Dar-ı
harb'te olsun, keza oruç'un farz olduğunu bilsin veya bilmesin, hayız ve
nifas'tan temiz olan Müslüman dan tahakkuk eder... Ancak "Akıl ve bulûğ;
ramazan orucunun farz olması için şarttır. Sahih olmasının şartı değildir"(11)
hükmünü beyan etmektedir. Dolayısıyla; çocuklara oruç, bulûğa
ermedikleri süre içerisinde farz değildir. Ancak onların; belirli bir yaştan
itibaren, bu ibadete teşvik olunmaları çok önemlidir. Esasen tuttukları oruç
da sahihtir.
Bir mükellefe; oruç'un edâsının farz olması için iki şart vardır:
Birincisi: Sıhhatli olmak, İkincisi: Mûkim olmaktır.
Yani seferi halde bulunmamak!..(12) Hanefi fukahası: "Sefer halinde olan
kimseye, oruç zarar vermeyecekse tutması mendubtur. Çünkü Allahû Teâla (cc)
"Oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır"(13) buyurmuştur. Resûl-i
Ekrem (sav)'in : "Sefer halinde iken oruç tutmak, birr (İtaat ve iyilik)
değildir" hadis-i şerifi, güçlük durumuna hamledilir"(14), hükmünde
müttefiktirler. Bilindiği gibi ruhsat; kulların özürlerine binaen meşrû kılınmış
olan hükümleri içine alır. Muhakkak ki seferi halde bulunmak güçlükten
hali olmaz. Ancak Ramazan ayında tutulan oruçla; diğer zamanlarda tutulan oruç
bir değildir. Dolayısıyla "Ruhsat-ı Terfih"teki esas; azimet'le
amelin meşrûiyyetini düşürmemesidir. Nitekim bu konu üzerinde daha önce
durulmuştur.(15)
Oruç'un edâsının sahih olması için iki şart vardır:
Birincisi: Niyyet!.. İkincisi: Hayız'dan ve Nifas'tan temiz olmak!.. Niyyet; kalbe ait olan kat'i bir azimdir. Mükellefin oruç tutacağını kalbi ile bilmesi ve azmetmesi niyyettir. Bu niyyeti dili ile söylemesi ise sünnet'tir. Nehrû'l Faik'te de böyledir.(16) Hanefi fûkahası; Ramazan ayında her günün orucu için ayrı ayrı niyyet etmenin esas olduğu hususunda ittifak etmiştir.(17) Zira her günün oruç'u başlı-başına bir ibadettir
(10)
Şeyh Nizamüddin ve Bir heyet - El Feteva-ı Hindiyye - Beyrut: 1400, C:
1, Sh: 195.
(11) İbn-i Abidin - Reddü'l Muhtar Ale'd Dürri'l Muhtar - İst: 1983,
C: 4, Sh: 231.
(12) Şeyh Nizamüddin ve bir heyet - A.g.e. C: 1, Sh: 195.
(13) El Bakara Sûresi: 184.
(14) Molla Hüsrev - Dürerû'l Hükkam fi şerhû Gureri'l Ahkam - İst:
1307 C: 1, Sh: 209. Ayrıca İbn-i Hümam - Fethû'l Kadir - Beyrut : 1315 D.
Sadr Mtb. C: 2, Sh: 79, Şeyh Nizamüddin ve heyet - A.g.e. C: 1, Sh: 206-207,
İmam-ı Merginani - El Hidaye şerhû Bidayetü'l Mübtedi - Kahire: 1965, C:
1, Sh: 126. Şeyh Abdülgani - El Lübab fi şerhi'l Kitab - Beyrut: 1400, C: 1,
Sh: 169-170.
(15) Bakınız madde: 273-277 (Azimet ve Ruhsat bahsi)
(16) Şeyh Nizamüddin ve heyet - El Feteva-ı Hindiyye - Beyrut: 1400, C:
1, Sh: 195.
(17) İbn-i Hümam - Fethû'l Kadir - Beyrut : 1315 D. Sadr Mtb. C: 2, Sh:
46-47. Ayrıca Molla Hüsrev - Dürerû'l Hükkam fi şerhû Gureri'l Ahkam - İst:
1307 C: 1, Sh: 198, Şeyh Nizamüddin ve heyet - A.g.e. C: 1, Sh: 195.