MATURİDİYYE

Eş'ari'ye nisbetle akılcılığa daha çok önem veren ve kökleri Ebu Hanife ile onun ilmi silsilesine dayanan diğer bir itikadi mezhep olan Maturidiyye mezhebi, Ebu Mansur Muhammed b. El - Maturidi tarafından kurulmuştur. Maturidi Semerkand'ın Maturidi kasabasında doğmuş ve Semerkand'da vefat etmiştir.
Türk bölgelerinde bid'at fırkalarını çökerten ve Maturidiyye adıyla anılan bu sunnî kelam mektebi kurucusundan sonra Hâkim es - Semerkandî, Ebü'l Yüsr el - Pezdevi ve özellikle Ebü'l - Muîn en - Nesefi gibi alimlarce geliştirilmiş ve Ehl-i Sünnet mezhebini güçlendirmiştir.
İmamı Maturidi fıkıhta Hanefi Mezhebine tabi olanların itikadde imamıdır. Başta Türkler olmak üzere pek çok Müslüman itikadda İmam Maturidi'ye uymaktadır.

İMAM-I MATURİDİ'NİN KELAMİ GÖRÜŞLERİ

1- İlahiyat ve Tevhid görüşü
İmam Ebu Mansur Maturidi, Şeriatin ve aklın dini bilmede iki asıl unsur olduğunu beyan etmektedir. Alemin yaratıcısı bir tek olan Allah'tır. Nakil ve akıl Allah'ın bir tek oluşunu kabul eder. Nakli delil olarak Kur'an'da pek çok ayet vardır. Akli delil olarak ise Maturidi alemdeki düzenin bozulmadan, sekteye uğramadan işleyişini gösterir. Nakil ve akıl, Allah'ın sıfatları olduğunu kabul eder. O, ilim, kudret, hayat vb. sıfatlarla muttasıftır. O'nun zati ve fiili sıfatları vardır. Bu sıfatlar olmadan da O'nu düşünmek imkansızdır.

2- Ru'yetullah
İmam Maturidi'ye göre Allah'ın gözle görülmesi Kur'an ve nakli delillerle sabittir. Maturidi Allah'ı ahirette görmenin akılla bilinmesinin veya akli delillerle isbat edilmesini mümkün olmadığını ve dolayısıyla her hangi bir te'vil veya tefsire kaçmaksızın buna inanılmasını söylerken, Eş'ari bunun akılla ve akli delillerle isbat edilebileceğini ileri sürmüştür.

3- Nübüvvet
Allah'ı inkar etmeyen kimse için emirlerin ve yasakların bildirilmesi yönünden gereklidir. İnsanlık doğru, sadık bir nasihat ediciye, rehbere muhtaçtır buda ancak nübüvvetle sağlanabilir. Akıl, peygamberleri tertemiz, her bakımdan örnek insanlar olarak görür. Ayrıca onlara bir takım mucizelerin geldiği görerek peygamberliklerini tasdik eder. Peygamberlik muessesini bütün sıfat ve halleri en mükemmel tarzda son peygamber Hz. Muhammed toplanmıştır.

4- İman ve İslam
Maturidi, iman dil ile ikrar kalp ile tasdik olarak tarif eder dil kalpteki imanın tercümanıdır, ama asıl olan kalpteki imandır, o değişmez. İnsan bir defa kalbiyle tasdik ettimi dili ile kalbinin aksini söylese bile iman gitmez. İman, inanç esaslarını kabul etmek olduğu halde, islam, görevleri yerine getirme anlamına Allah'a tam teslimiyeti ifade eder. İman ve islam birbirini tamamlar. İman kalbde tasdik olduğu halde islam , dışta amel halinde ortaya çıkar.

5-İnsanın Fiilleri
Maturidiye göre Allah'ın mutlak ve zati iradesi vardır. Allah, söz konusu iradesi ile her şeyin irade edicisidir. Ayrıca Allah, Kaza- Kader dairesinde her şeyi takdir ve tayin eder, hüküm altında tutar. Allah bütün şeylerin yaratıcısıdır. O'ndan başka yaratıcı yoktur. Bu açıdan insanın fiilleri meselesine bakıldığında, söz konusu fiillerin yaratıcısı Allah'tır. Ama insan, iradesi ve gücü ile o fiilleri iktisap edendir ve bu hali ile insan fiillerinin sorumlusu olur. İnsan, kendine özgü gücü ile fiillerini yapmaktadır.
Maturidiye göre büyük günahları işlemek, insanı imandan çıkarmaz. Büyük günah işleyen kimse tövbe etmeden ölmüş olsa bile Cehennemde temelli kalmaz. Üstelik büyük günah işlemiş kimse, tövbe ettiği takdirde, imanına zarar gelmeden işlediğinden dolayı affa uğrar.